Kilo Kontolü

Obezite (şişmanlık) Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından "vücutta sağlığı bozacak ölçüde anormal veya aşırı yağ birikmesi" olarak tanımlanmaktadır. Yetişkin erkeklerde vücut ağırlığının ortalama %15-20'sini, kadınlarda ise %25-30'unu yağ dokusu oluşturmaktadır. Erkeklerde bu oranın %25, kadınlarda ise %30'un üzerine çıkması durumunda şişmanlık söz konusudur.¹

Fazla kiloluluk ve şişmanlığı tanımlamak için Dünya Sağlık Örgütü'nün sınıflandırması kullanılmakta ve genellikle Beden Kütle Indeksi (BKİ) esas alınmaktadır. BKİ, bireyin vücut ağırlığının (kg), boy uzunluğunun (m) karesine (BKİ=kg/m²) bölünmesiyle elde edilen bir değerdir.¹

Yetişkinlerde BKİ'ye Göre Kilo Sınıflandırması¹

Sınıflandırma		BKİ
Zayıf (düşük ağırlıklı)		< 18.5
Normal		18.5-24.99
Fazla kilolu		25-29.99
Şişman (obez)		≥ 30

Son yıllarda tüm dünyada ve Türkiye’de fazla kiloluluk ve şişmanlığın sıklığı giderek artmaktadır. Bu durum sadece yetişkin kadın ve erkekleri değil, çocukları ve gençleri de etkilemektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada 400 milyonun üzerinde şişman ve yaklaşık 1.6 milyarın üzerinde fazla kilolu birey bulunmaktadır. Birçok ciddi hastalığa ve ölümlere yol açan şişmanlık, sadece küresel boyutta bir halk sağlığı problemi olmakla kalmayıp, ülke ekonomilerine olumsuz yönde etki eden bir durum olarak da karşımıza çıkmaktadır.

Türkiye'de fazla kiloluluk ve şişmanlık sıklığını araştıran birçok büyük çalışma yapılmıştır. Erişkinlerde Kalp Hastalığı ve Risk Faktörleri Çalışması (TEKHARF) çalışmasında 30 yaşın üzerindeki şişman (BKİ'si 30 kg/m²'nin üzerinde) erişkinlerin sıklığı erkeklerde %25.2, kadınlarda ise %44.2 olarak saptanmıştır.

Türkiye Obezite Araştırma Derneği (TOAD) tarafından, 2000-2005 yılları arasında 20 yaş üstü kişilerde yapılan çalışmada da bireylerin %30.9'unun BKİ değeri <25 kg/m², %39.6'sının (Kadın: %34.5, Erkek: %44.8) BKİ'si 25-30 kg/m² ve %29.5'inin (K: %34.5, E: %21.8) BKİ'si >30 kg/m² olarak bulunmuştur.

Obeziteye neden olduğu bilinen çok sayıda faktör içinde, aşırı ve yanlış beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği en önemli nedenler olarak kabul edilmektedir. Bunun yanı sıra bir çok faktör birbiri ile ilişkili olarak obezite oluşumuna neden olmaktadır.

Obezitenin oluşmasında başlıca risk faktörler şunlardır:

Aşırı ve yanlış beslenme alışkanlıkları
Yetersiz fiziksel aktivite
Yaş
Cinsiyet
Eğitim düzeyi
Sosyo-kültürel faktörler
Gelir durumu
Hormonal ve metabolik faktörler
Genetik faktörler
Psikolojik problemler
Sık aralıklarla çok düşük enerjili diyetler uygulama
Sigara-alkol kullanma durumu
Kullanılan bazı ilaçlar
Doğum sayısı ve doğumlar arasındaki süre

Obezite; vücut sistemleri ve psikososyal durum üzerinde yarattığı olumsuz etkilerden dolayı pek çok sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Obezitenin çeşitli hastalıklarla ilişkisi iyi bilinmektedir ve bu hastalıkların yanı sıra ölüm oranını yükselttiği de ortaya konulmuştur. Fazla kilolu olma Avrupa Bölgesinde her yıl 1 milyondan fazla ölümün sorumlusudur.

Obezitenin neden olduğu sağlık sorunları/risk faktörleri:

İnsülin direnci - Hiperinsülinemi (insülinin dokuda yeterli etkiyi gösterememesi ve yüksek insülin düzeylerinin oluşması)
Tip 2 Diyabet (şeker hastalığı)
Yüksek tansiyon
Koroner kalp hastalığı
Kanda yüksek yağ düzeyleri
Metabolik sendrom (karın bölgesinde şişmanlık [geniş bel çevresi], yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri veya şeker hastalığı ve kan lipidlerinde bozukluğun bir araya geldiği durum)^{1, 2}
Safra kesesi hastalıkları
Bazı kanser türleri (kadınlarda safra kesesi, rahim, yumurtalık ve meme kanserleri, erkeklerde ise kalın bağırsak ve prostat kanserleri)
Osteoartrit (kemik ve eklem iltihabı)
Felç
Uyku apnesi (uyku sırasında kısa süreli nefes durmaları)
Karaciğer yağlanması
Astım
Solunum zorluğu
Gebelik komplikasyonları
Adet düzensizlikleri
Aşırı kıllanma
Ameliyat öncesi ve sonrası komplikasyon riskinin artması
Ruhsal sorunlar
Toplumsal uyumsuzluklar
Özellikle sık aralıklarla ağırlık kaybetme ve kazanma sonucunda deri altı yağ dokusunun fazla olması nedeniyle deri enfeksiyonları, kasıklarda ve ayaklarda mantar enfeksiyonları
Kas-iskelet sistemi problemleri

Referanslar

T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Türkiye Obezite (Şişmanlık) ile Mücadele ve Kontrol Programı (2010-2014). Şubat 2010, Ankara, ISBN: 978-975-590-311-8.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. 2009 Metabolik Sendrom Kılavuzu. Baskı Tarihi: 02 Ekim 2009.

Fazla kiloluluk ve şişmanlık tedavisinde amaç, gerçekçi bir vücut ağırlığı kaybı hedeflenerek, ilişkili hastalık ve ölüm risklerini azaltmak, bireye yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırmak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Obezite tedavisinde vücut ağırlığının 6 aylık dönemde %10 azalması, obezitenin yol açtığı sağlık sorunlarının önlenmesinde önemli yarar sağlamaktadır.

Sağlıklı kilo kontrolü sağlıklı beslenme, egzersiz ve gerektiğinde destek tedaviden oluşan bir mekanizmadır. Uygulanacak zayıflama diyetleri yeterli ve dengeli beslenme ilkeleri ile uyumlu olmalıdır. Amaç, bireye doğru beslenme alışkanlığı kazandırılması ve bu alışkanlığın sürdürülmesidir.

Düzenli fiziksel aktivite, sadece enerji dengesinin düzenlenmesinde değil, fazla kilolar nedeniyle oluşan sağlık risklerinin ve bu risklere bağlı ölümlerin azaltılmasında da önemli bir role sahiptir.

Kullanılan destek tedavisinin, sağlık yönünden güvenirliğinin saptanmış olması, şişmanlığa yol açan nedenlerle uyumlu bir etki göstermesi, kısa ve uzun dönemde önemli yan etkisinin olmaması ve bağımlılık yapmaması büyük önem taşımaktadır.

Sizin için uygun olabilecek destek tedaviler için doktorunuza ya da eczacınıza danışınız.

Sağlıklı beslenme, egzersiz ve destek tedaviler konusunda ayrıntılı bilgi almak için www.kilokontrolhareketi.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

Referanslar

T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Türkiye Obezite (Şişmanlık) ile Mücadele ve Kontrol Programı (2010-2014). Şubat 2010, Ankara, ISBN: 978-975-590-311-8.